Amfibieënwerkgroep

Diversiteit. In het verenigingsleven, in de natuur, maar ook in de werkgroepen. Hoe meer, hoe liever. Elke afdeling die zichzelf respecteert, houdt er een Vogelwerkgroep op na. Tweede aan zet zijn doorgaans de plantenmannen en daarna hangt het wat af van de lokale expertise. Natuur.Boven-Schelde heeft nogal wat kennis in haar rangen. Zoveel zelfs, dat er naast een Vleermuizenwerkgroep ook nog een amfibieën- en reptielenwerkgroep van af kan. Zit er dan zo veel om te bestuderen of gaat het enkel om een handvol puiten?

Met die puiten is het inderdaad begonnen, in 2001. Langsheen de Makkegemstraat werden elk jaar, tijdens de paddentrek, honderden Gewone padden en Bruine kikkers doodgereden. Sneu, zo vonden de buurtbewoners en met de logistieke ondersteuning van de gemeente Merelbeke, werd een heuse paddenoverzetactie op het getouw gezet. De resultaten van het debuutjaar waren verbluffend: 3.042 Gewone padden, zes Bruine kikkers, twaalf Alpenwatersalamanders, twee Vinpootsalamanders en vijf Kleine watersalamanders. Naast de gewone soorten werden ook Kamsalamanders overgezet: een absolute topsoort! Het is een voorhistorisch waterdraakje dat de aanleiding vormde voor de opmaak van een ambitieus poelenplan.

Maar hoe zouden we het land- en waterhabitat van deze sterk bedreigde amfibie kunnen verbeteren? Er rezen een pak vragen die enkel door een grondige inventarisatie konden worden beantwoord. De gemeente Merelbeke kocht zeven gespecialiseerde fuiken, stelde een keurig budget ter beschikking en Natuurpunt schreef een lijvig rapport: 437 pagina’s dik, de moeder van alle poelenplannen. Aan ambitie ontbrak het in elk geval niet: voor 80 onderzochte poelen werd een gedetailleerd beheerplan uitgeschreven, voor 30 nieuwe poelen werden graafplannen gesmeed. Elf kakkelverse poelen zagen intussen al het daglicht en vier werden al gekoloniseerd door onze kammige waterdraak!

De amfibietrein kwam op kruissnelheid. Naast de paddenoverzetacties aan de Makkegemstraat en de Liedermeersweg, kwam er ook één aan de Zink, educatief infobord incluis. Intussen zat ook de werkgroep niet stil. In enkele poelen werden volgens een uitgekiend standaardprotocol Kamsalamanders gevangen, alle buikjes - die bij elk beestje een uniek vlekkenpatroon vertoont  - werden gefotografeerd en via een populatieschattingsmodel kon worden afgeleid dat de Makegemse populatie in 2010 goed was voor 96 exemplaren. Geen reden tot feest, want (vermoedelijk) door onoordeelkundige bosbouwerkzaamheden kelderde dit aantal naar 34 in 2012! Zonder ons onderzoek hadden we deze crash nooit zo nauwkeurig kunnen onderbouwen. Alle studiewerk van de werkgroep ging niet onopgemerkt voorbij. Zo nodigde ANB ons uit als extern expert om te zetelen in de stuurgroep die de opmaak van het uitgebreid bosbeheerplan van de Makegemse Bossen in goede banen moest leiden.

Sinds 2010 werd het onderzoek uitgebreid met een reptielenluik. Niet dat er plots slangen in ons afdelingsgebied zouden zitten; zelfs geen hagedissen. Maar met die ene reptiel, de Hazelworm, zijn we maar wat blij! Ze zitten er, zoveel is zeker, maar deze pootloze rakker laat zich zo moeilijk vinden dat we nog nauwelijks weten waar. Reden dus om een verspreidingsonderzoek op te starten. In een aantal zonnige bosrandstukjes (met open vegetatie en een dikke strooisellaag van Adelaarsvaren), werden onderzoeksplots uitgezet. Beetje bij beetje geeft de pootloze hagedis zijn geheimen prijs.

En wat hebben jullie hier aan? Is het enkel iets voor de happy few of kunnen ook ‘gewone’ leden mee op stap met deze herpetologische werkgroep? Toegegeven: één en ander is specialistenwerk. Eén en ander wordt best ook niet aan de al te grote klok gehangen, want Hazelwormen zijn bv. heel erg verstoringsgevoelig en voor salamanders bestaat er dan weer een zwarte markt voor terrariahouders, tuinvijvermensen of andere ‘liefhebbers’. Toch vinden we het onze plicht om een breder herpetologisch draagvlak te creëren. Niet enkel door folders maar ook door jullie mee op pad te nemen, bijvoorbeeld tijdens de erg gesmaakte ‘Big Five’. Een trip waarop alle in België voorkomende salamandersoorten tijdens een wandeling in de Makegemse Bossen worden getoond. Hou de activiteitenkalender dus goed in de gaten.

Contactpersoon: Dominique Verbelen, dominique.verbelen@natuurpunt.be